Nowy numer 33/2018 Archiwum

Niezłomni spod Przehyby

Walczyli o Polskę bez komunistów. Zamordowani – zostali skazani na zapomnienie. Dopiero teraz zwraca się im godne miejsce w historii.

Jest 10 lipca 1955 roku. Las Krzemieniny, położony niedaleko Przehyby ponad Szczawnicą. W bunkrze od kilku lat znajdują schronienie żołnierze WiN Stanisław Perełka ps. „Zdobycz”, „Dembiński”, Józef Walkosz ps. „Buk”, Józef Oleksy ps. „Bożek” i Walenty Sajdak ps. „Karcz”. Po donosie na ukrywających się UB organizuje obławę. Perełka, Walkosz, Oleksy i Sajdak właśnie wracają z akcji aprowizacyjnej. Po ataku funkcjonariuszy bezpieki, dowodzonym przez zastępcę szefa Powiatowego Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego w Nowym Sączu Edwarda Solarskiego, wywiązuje się strzelanina. Od kul giną Stanisław Perełka i Józef Walkosz. „Jeszcze dziś rano walczyli o Polskę bez komunistów, teraz z twarzami wdeptanymi w ziemię i rozrzuconymi rękami leżą tu przed nami” – miał powiedzieć dowodzący akcją ubowiec. Życie traci też funkcjonariusz UB Solarski. Zabici żołnierze zostają brutalnie przeszukani. W końcu ich ciała zostają zabrane cichcem do Nowego Sącza i tam pogrzebane w bezimiennym grobie na miejscowym cmentarzu. Zabitemu Solarskiemu władza urządza uroczysty, pokazowy pogrzeb. Józefowi Oleksemu i Walentemu Sajdakowi udaje się uciec, ale w listopadzie 1955 roku zostają zatrzymani, osądzeni i skazani na długoletnie więzienie.

Wspólna akcja

Akcję pod Przehybą i poległych żołnierzy wyklętych postanowili uczcić członkowie oddziału Akcji Katolickiej w Szczawnicy. – Wspomagały nas Instytut Pamięci Narodowej, Nadleśnictwo w Krościenku n. Dunajcem, Wspólnota Leśno-Gruntowa, Pienińska Szkoła Zawodowa, gimnazjum w Szczawnicy, Podhalańska Grupa Rekonstrukcji Historycznej ZP „Błyskawica” oraz osoby prywatne – mówi Halina Mastalska z AK. Na miejscu wydarzeń lipcowych została postawiona, odsłonięta i pobłogosławiona tablica pamiątkowa, także ku czci wszystkich poległych za wolną Polskę. W intencji zamordowanych żołnierzy wyklętych ks. proboszcz Franciszek Bondek odprawił Mszę św. z udziałem rodzin Józefa Walkosza i Józefa Oleksego. W Eucharystii uczestniczyło 130 osób, w tym poseł Anna Paluch, Marcin Kasprzycki z IPN, radny Sejmiku Małopolskiego Jan Hamerski i nadleśniczy z Krościenka Olaf Dobrowolski. Liturgię przygotowali m.in. uczniowie szczawnickiego gimnazjum – wylicza Halina Mastalska.

Wstrząsające emocje

– Mieliśmy w historii ludzi, którzy podjęli walkę o niezawisłą Polskę, o godność, honor i ducha polskiego narodu, ludzi, którzy zapłacili za to wysoką lub najwyższą cenę: prześladowania, tortury, więzienie i śmierć, a potem pogrzebanie w bezimiennej mogile. Komunistyczna propaganda nazywała ich „bandytami”, „zaplutymi karłami reakcji”, „faszystami”, a ich rodziny traktowała jako obywateli drugiej kategorii – mówił w homilii ks. Bondek. Po Mszy św. uczestnicy spotkania obejrzeli rekonstrukcję wydarzeń z 10 lipca 1955 roku. – Inscenizacja pod tytułem „Grupa przetrwania 1955” wywarła na nas wstrząsające wrażenie. Po wielkich emocjach była też chwila na wspomnienia, rozmowy i posiłek: partyzancką grochówkę – relacjonuje Halina Mastalska. Druga część uroczystości miała miejsce w domu parafialnym w Szczawnicy. Zaprezentowano tam wystawę „Żołnierze Wyklęci. Szczawnica 2014”, poświęconą czterem niezłomnym partyzantom. Można było na niej obejrzeć związane z nimi dokumenty, a także wykopane niedawno na miejscu dawnego bunkra różne używane przez nich przedmioty, w tym elementy uzbrojenia. Goście zebrani w domu parafialnym wysłuchali wykładu krakowskiego historyka Marcina Kasprzyckiego z IPN „Historia Stanisława Perełki – od konspiracji ludowej do grupy przetrwania (1944–1952)”.

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy

Rekalma