Nowy numer 41/2019 Archiwum

Raj na ziemi na końcu świata

Diecezja na wakacje. Tu Małgorzata Szumowska dla swojego filmu znalazła zapadłą wieś, Krzysztof Krauze – łemkowską chatę dla Nikifora, a my – krainę mlekiem i miodem płynącą. To nie mit, to rzeczywistość.

Zdawać by się mogło, że właśnie tu jest koniec świata, chociażby ze względu na brak zasięgu internetowego i telefonii komórkowej, ale właśnie dzięki temu każdy, kto szuka spokoju, czystego powietrza, klimatu Łemkowszczyzny, zdrowej, pysznej kuchni i zapierających dech w piersiach widoków, znajdzie tu raj na ziemi. Tak jest w Czyrnej, najmniejszej wsi w krynickiej gminie, leżącej w dolinie, za górami, na których zboczach pasie się 750 krów i pracują pszczoły, oraz za lasami, w których nie brak grzybów i jagód. Idealne miejsce na rowerową wędrówkę, a jeszcze lepsze na dłuższy urlop.

700 krów i 200 wiernych

Znany w okolicy żart o tym, że w Czyrnej jest 700 krów i 200 wiernych, dementuje miejscowy proboszcz. – Krów jest 750, a wiernych – ks. Ryszard Kudroń sięga po kartkę z ostatniej kolędy – mam 301 w Czyrnej, dokładnie 85 rodzin, a w Piorunce, która także należy do parafii, jest 337 osób w 96 rodzinach – wylicza. – Prawdą jest jednak, że duszpasterstwo w dużej mierze zależy tu od cyklu dojenia i karmienia krów. Na Mszę św. o godz. 17 mało kto przyjdzie, bo wtedy jest robota przy krowach. Nieszpory w niedzielę o 14.00 czy 15.00 też nie mają racji bytu. Rezurekcji nie da się zrobić o godz. 6, ale co najwyżej o 7.00, choć to jest i tak jeszcze za wcześnie, żeby się w stajni wyrobić ze wszystkim – dodaje. Codziennie rano przyjeżdżają tu beczkowozy z trzech mleczarni, by odebrać mleko. Prywatni odbiorcy przerabiają je na oscypki. Najpyszniejsze na świecie. Niewiele jest gospodarstw, w których by krów nie było. Z każdego wzniesienia – od zachodu jest to Harniaków Wierch (644 m), od wschodu Banicka Góra (694 m), od północy Wierch (638 m), a na południowym wschodzie góruje nad wsią Lackowa Góra (997 m) – rozpościera się piękny widok, nieprzysłonięty drzewami, rozległy, urokliwy. Idealny, jak się okazuje, na sesje ślubne. Oczywiście krowę można spotkać tu na każdym kroku. Kiedy schodzą z pastwiska, warto im ustąpić pierwszeństwa. Są też kozy i barany. Uroku dodają przydomowe ule. Słowem – kraina mlekiem i miodem płynąca.

Paraskiewa, Pokrowa i korony

Najcenniejszą atrakcją jest łemkowska cerkiew św. Paraskiewy, dziś pełniąca funkcję kościoła rzymskokatolickiego. Przed wojną tę wieś, jak i okoliczne, zamieszkiwała głównie ludność łemkowska. Czyrna liczyła wtedy nie 80, ale prawie 400 domostw. Śladem po Łemkach są nie tylko wszechobecne piękne cerkwie (także w sąsiedniej Piorunce, w Bereście, Polanach, Banicy, Mochnaczce Niżnej i Wyżnej), ale też przydrożne krzyże, kapliczki, gdzieniegdzie jeszcze spotykane chyże, czyli łemkowskie domy, i spichlerze – jeden z nich, XIX-wieczny, wpisany do rejestru zabytków, zobaczyć można obok plebanii. Cerkiew greckokatolicka w Czyrnej powstała w latach 1893–1894. Jest w niej wiernie zachowany ikonostas, rzadko dziś spotykana rzecz. Trudno nawet wyliczyć wszystkie przedstawienia, które go zdobią i są doskonałą katechezą – 12 apostołów, Chrystus Pantokrator, sceny ze Starego i Nowego Testamentu, prazdniki – czyli największe święta, np. zwiastowanie NMP, narodzenie Pana Jezusa, chrzest w Jordanie, zmartwychwstanie, wniebowstąpienie, wniebowzięcie Matki Bożej. Na carskich wrotach widnieją postaci ewangelistów, a za nimi – nad tabernakulum – Niepokalane Serce Najświętszej Maryi Panny, które obecnie patronuje parafii. Uwagę przykuwa „Ostatnia wieczerza” z XVII w. w owalnej ramie, rokokowa ikona św. Paraskiewy z drugiej połowy XVIII w. czy obraz Pokrowy – Opieki Bogurodzicy z początku XVIII w. Świątynia ma też piękną zabytkową monstrancję i kielich mszalny. Tu można również zobaczyć korony nakładane w czasie zaślubin greckokatolickim nowożeńcom. Na ścianie wisi talerz, z którego kapłan podawał wiernym srebrną lub złotą łyżeczką konsekrowane kostki chleba zamoczone w Krwi Pańskiej. Jest też konfesjonał w formie kapliczki z tablicami Dekalogu. Znajduje się tu również ołtarzyk z pierwszej połowy XVIII w. z dawnej cerkwi prawosławnej, która w tej wsi także kiedyś stała, ocalony z jej pożaru, obecnie w renowacji. Świątynię wewnątrz, przez kratę, można zobaczyć w każdą niedzielę i w każdy dzień wakacji.

Dwa Boże Narodzenia

Rytm liturgii wyznacza tu nie tylko nasz gregoriański kalendarz, ale też trochę juliański. – Choć większość łemkowskiej ludności wysiedlono stąd w 1947 r. w ramach akcji „Wisła”, to kilku rodzinom udało się wrócić. Pamięć o przodkach tej ziemi i łemkowskie tradycje są nadal pielęgnowane – mówi ks. Ryszard Kudroń. W lipcu ubiegłego roku na cmentarzu w Piorunce, który znajduje się obok tamtejszej cerkwi (obok grekokatolików leżą na nim Polacy), poświęcono tablicę upamiętniającą ponad 50 łemkowskich rodzin, które tu przed wojną mieszkały. – Podczas uroczystości obecnych było dwóch greckokatolickich księży i jeden prawosławny. Święty Jacku, ile to trwało! Cały kociołek wody wykropili, cały czas kadzili. Były też śpiewy po łemkowsku – wspomina proboszcz. Msze św. na Boże Narodzenie kapłan odprawia 25 grudnia dla Polaków i 6 stycznia dla Łemków. W tej niewielkiej miejscowości jest ich zresztą ze czterech. Do dziś na swoją Wigilię pieką przaśny chleb, którym się łamią. – Śpiewamy w kościele także łemkowskie kolędy. Starsi je tu znają, a ja się ich uczę – mówi Karol Kieta, miejscowy organista, ubiegłoroczny maturzysta. Cała rodzina Karola jest muzykalna. – Po dziadku, który grał na kontrabasie. Dziś jego instrument zdobi ścianę jednej z karczm – mówi chłopak. Gra jego ojciec i trzech wujków. – Babcia, która ze względu na wiek i stan zdrowia nie może już dojść do kościoła, wciąż mnie pyta, czy dużo ludzi było na Mszy i czy głośno śpiewali – opowiada Karol. Kiedyś sama układała piosenki i śpiewała je ponoć najgłośniej. 22 czerwca w Krynicy odbędzie się premiera musicalu, w którym Karol też gra. W „Złocie Krynicy” zabrzmią łemkowskie wiersze. Pięknie wyglądają tu też dożynki. – Wielu młodych dzisiaj udziela się w zespołach, które kultywują lokalną muzykę. Większość z nas żyje muzyką ludową. Jej korzenie są w rodzinie – mówi Karol.

Kto to widzioł

Poza muzykami nie ma w Czyrnej żadnych artystów, ale to pewnie dlatego, że roboty zwyczajnie tu ludziom nie brakuje. Śpiewać można i przy dojeniu krów, i przy sianokosach. Trudniej byłoby rzeźbić. Jednak uwagę jadących w kierunku Banicy przyciągają ogromne rzeźby stojące pośrodku pastwiska. To pozostałość po międzynarodowym plenerze artystów, który odbył się tu kilka lat temu. Niedaleko cerkwi (zresztą wszędzie jest niedaleko – wieś można przejść w 20 minut) znajduje się łemkowska chyża – drewniana zagroda jednobudynkowa, gdzie pod jednym dachem mieściły się pomieszczenia mieszkalne, gospodarcze i inwentarskie. Strych pełnił funkcję stodoły. Chyżę uwiecznił Krzysztof Krauze w filmie „Mój Nikifor”, znajdując tu dla swojego bohatera dom. Na tych terenach także Małgorzata Szumowska odnalazła zapadłą wieś i dom dla Jacka z filmu „Twarz”. – U mnie ten film był nagrywany, w oborze są moje krowy. Dekorator wnętrz specjalnie z Warszawy do mnie przyjechoł w Święta Wielkanocne, żeby choinkę przywieźć i postawić. Pasowało im, żeby było Boże Narodzenie. Przyjechoł mlycorz rano i mówi, żem zwariowoł. Kto to widzioł, choinkę świcić na Wielkanoc – opowiada Kazimierz Kulig, mieszkający na pograniczu Czyrnej i Banicy. Obraz był nominowany do Złotych Lwów i zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL