Tegoroczna edycja, zorganizowana pod hasłem „Mitis Iudex Dominus Iesus”, upamiętniała dziesięciolecie reformy kanonów dotyczących orzekania nieważności małżeństwa. W wydarzeniu wzięli udział oficjałowie sądów biskupich, sędziowie, adwokaci, obrońcy węzła i notariusze, a także gość z Rzymu – ks. prałat dr Tomasz Kubiczek z Trybunału Roty Rzymskiej.

Jak podkreślał ks. prof. dr hab. Tomasz Rozkrut, tarnowski kapłan, wybitny znawca i wykładowca prawa kanonicznego, organizator forum, tego typu spotkania mają przede wszystkim służyć wymianie doświadczeń i pogłębianiu wiedzy wśród praktyków prawa kanonicznego. – W środowisku prawników kościelnych na co dzień mierzymy się z coraz bardziej złożonymi sprawami. Pojawiają się nowe wyzwania – nie tylko prawne, ale i faktyczne. Kiedyś w przypadku przesłanek w procesach o stwierdzenie nieważności małżeństwa, których w sądach kościelnych jest najwięcej, znakomita większość, dominowały problemy z uzależnieniem od alkoholu, dziś w związku z rozwojem nauki o człowieku coraz częściej mamy do czynienia rozpoznaniem uzależnienia choćby od internetu czy mediów społecznościowych. Podobnie rozpoznawane są lepiej ewentualne zaburzenia osobowości. To także przekłada się na orzecznictwo w sprawach o nieważność małżeństwa – mówi ks. Tomasz Rozkrut.

Forum to również miejsce, gdzie omawia się praktyczne aspekty stosowania prawa, analizuje aktualne orzecznictwo, a także dyskutuje o potrzebie jego lepszego rozumienia i ewentualnych zmian. – Chodzi o to, by wymieniać się doświadczeniami, rozwiązywać pojawiające się problemy i dbać o zgodność orzecznictwa z linią wyznaczaną przez Trybunał Roty Rzymskiej – tłumaczy ks. Rozkrut. W Kościele nie funkcjonuje system precedensów, ale istnieje stała linia orzecznicza, do której sądy niższych instancji powinny się stosować. – Ważnym aspektem jest także integracja środowiska i budowanie współpracy między różnymi uczestnikami procesu sądowego. Chodzi o to, by współpraca przebiegała bez antagonizmów, w atmosferze zrozumienia i z myślą o dobru stron – podkreślał ks. Rozkrut, organizator forum.

Biskupi Sąd Diecezjalny w Tarnowie wyróżnia się dużą liczbą prowadzonych spraw i wydanych wyroków. W 2024 roku zapadło tam aż 226 wyroków – najwięcej w historii tej instytucji. Wpływa rocznie do rozpoznania ponad 150 nowych spraw, z czego zdecydowana większość dotyczy nieważności małżeństwa. Wiceoficjał sądu w Tarnowie ks. dr Dariusz Brzegowy, podkreśla, że choć liczba spraw jest stabilna, zmienia się nieco ich charakter. - Pojawiają się te wspomniane nowe formy niezdolności psychicznej – uzależnienia od hazardu, internetu, gier komputerowych. Kiedyś tego nie było, ale dziś można skutecznie wykazać, że patologia uzależnieniowa uniemożliwiała zawarcie ważnego małżeństwa. Z tych powiedzmy 150 spraw około 80–90 proc. kończy się wyrokiem pozytywnym dlatego, że już na etapie przyjmowania sprawy selekcjonujemy i przyjmujemy te, które ewentualnie mają szansę na udowodnienie nieważności. Czyli jest jakiś sens prowadzenia procesu, co wcale nie gwarantuje pozytywnego dla stron rozstrzygnięcia – mówił ks. Dariusz Brzegowy.

Forum Sądowe to nie tylko miejsce wymiany wiedzy i doświadczeń, ale także ważny element integracji środowiska prawników kościelnych w Polsce. Dzięki regularnym spotkaniom możliwe jest nie tylko lepsze rozumienie i stosowanie prawa, ale także szybsza i zunifikowana reakcja na nowe wyzwania społeczne i kulturowe, które coraz częściej pojawiają się w sądach kościelnych w postaci nowych przesłanek procesowych. Sytuacja choćby w Tarnowie pokazuje, że sądy te nieustannie się rozwijają, dostosowując swoją praktykę do zmieniającego się świata, zawsze jednak nie tracąc podstawowej zasady, którą jest wyświetlenie prawdy.